W jaki sposób klasycy cyklicznie odradzają naszą kulturę
Są teksty, które się nie starzeją. Fedon to dialog Platona o duszy i nieśmiertelności, ale także o tym, jak człowiek może pozostać spokojny i wewnętrznie zintegrowany wobec tego, co nieuchronne. Sokrates, w ostatnich godzinach życia rozmawiający z przyjaciółmi o tym, co w człowieku trwałe, zadaje pytania, z którymi mierzymy się dziś tak samo, jak dwa i pół tysiąca lat temu. A skoro nieśmiertelna może być dusza, czy nieśmiertelna może być także kultura, która z tych pytań wyrosła? Europa wielokrotnie w swojej historii wydawała się wyczerpana i za każdym razem odradzała się, wracając do klasyków.
16 i 17 października 2026 w Ośrodku Praktyk Teatralnych Gardzienice odbywa się organizowany po raz pierwszy festiwal „Fedon i nieśmiertelność Europy”: święto teatru i filozofii, zaproszenie do czerpania z klasyków. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny. Zapraszamy!
Czym jest Festiwal Fedon i nieśmiertelność Europy?
Ideowo i kulturowo pochodzimy z Grecji i z Rzymu. To z nich wyrosło chrześcijaństwo, a z niego nasza cywilizacja: jej sposób myślenia o człowieku, o prawie, o wspólnocie, o pięknie i dobru. Festiwal nie jest miejscem sporu, lecz zachętą do czerpania ze źródeł. Klasyczne teksty to żywa rozmowa o sprawach najbardziej uniwersalnych, ale czy żywy jest język, w jakim ta rozmowa się toczy? Jak odkodować i zmodernizować klasyczny tekst, jak zastosować go twórczo we współczesnym świecie, w tym, jak myślimy, spieramy się i wspólnie działamy? Nad tym zastanawiamy się wspólnie przez dwa festiwalowe dni: na wykładach, w panelu dyskusyjnym, na warsztatach i podczas spektakli.
„Fedon” – czytanie performatywne w Gardzienicach
Sercem festiwalu, od którego wzięła się jego nazwa, jest performatywne czytanie „Fedona”, a ściślej sceniczna adaptacja Platońskiego dialogu w przekładzie prof. Ryszarda Legutki. Autorem adaptacji jest Mateusz Matyszkowicz, pomysłodawca i współorganizator festiwalu, a reżyserem Radosław Stępień. W sobotę, 17 października o godzinie 19.00, w rolę Sokratesa wciela się Jarosław Gajewski. Występują także: Dariusz Kowalski (Simmiasz), Maciej Wyczański (Kebes), Beata Passini (Ksantypa), Maciej Grubich (Fedon), Kamila Janik (Echekrates i chłopiec podający truciznę) oraz Włodzimierz Dyła (Kriton). Po czytaniu odbywa się spotkanie z twórcami i podsumowanie festiwalu.
Wykłady, panel, spektakle i warsztaty
Wokół „Fedona” budujemy dwa dni spotkań z klasyką w jej różnych odsłonach. W piątek wykład online wygłasza litewski krytyk teatralny prof. Helmutas Šabasevičius (inscenizacje „Edypa” w teatrze litewskim), a prof. Arkady Rzegocki opowiada o tym, jak klasyczna myśl polityczna kształtowała polskie myślenie o wolności, państwie i obywatelstwie. W panelu „Czy Fedon jest tragedią?” głos zabierają prof. Piotr Nowak, prof. Jarosław Cynerman, dr Maciej Wodziński i Mateusz Matyszkowicz. Wieczorem zespół Gardzienic wystawia „Ifigenię w Taurydzie” według Eurypidesa, a wileńska trupa Teatrum Classicum Vilnense gra po łacinie „Fur Amor”, oparty na wierszach Katullusa.
Sobota to czas warsztatów, w których klasyka dosłownie ożywa. Prof. Jolanta Rzegocka pracuje z uczestnikami nad „Odprawą posłów greckich”, dr Olga Śmiechowicz zadaje pytanie, jak grać w martwym języku, kanadyjski reżyser John Weisgerber „odkodowuje” Szekspira w duchu Szekspira w parku, a Mateusz Matyszkowicz mierzy się z nowożytnym rozumieniem tragiczności i jego związkami z filozofią klasyczną.
Program festiwalu
Piątek, 16 października 2026
- od 12.00 – przyjazd i zakwaterowanie gości
- 12.30 – warsztat z aktorami Gardzienic dla uczestników z zagranicy
- 14.30 – uroczyste rozpoczęcie festiwalu, przedstawienie gości
- 15.00 – wykład online prof. Helmutasa Šabasevičiusa: inscenizacje „Edypa” w teatrze litewskim
- 15.45–16.00 – przerwa na kawę i przekąski
- 16.00 – wykład prof. Arkadego Rzegockiego: „Od polis do Rzeczypospolitej. Jak klasyczna myśl polityczna kształtowała polskie myślenie o wolności, państwie i obywatelstwie”
- 17.30 – panel „Czy Fedon jest tragedią?” z udziałem prof. Piotra Nowaka, prof. Jarosława Cynermana, dr. Macieja Wodzińskiego i Mateusza Matyszkowicza
- 19.00 – spektakl „Ifigenia w T…” (Teatr „Gardzienice”)
- 20.00 – spektakl „Fur Amor” według wierszy Gaiusa Valeriusa Catullusa (Teatrum Classicum Vilnense, w języku łacińskim)
- 21.00 – kolacja
Sobota, 17 października 2026
- 9.00 – warsztaty z prof. Jolantą Rzegocką „W jaki sposób klasyka ożywa?”, praca nad „Odprawą posłów greckich” (grupa max. 15 osób)
- 11.30 – warsztaty z dr Olgą Śmiechowicz „Πεῖθε με… – jak grać w martwym języku?”, oparte na dialogach Platona, poświęcone wyzwaniom wystawienia spektaklu w antycznym oryginale
- 14.00–15.00 – przerwa na obiad
- 15.00–18.00 – warsztaty z Johnem Weisgerberem (grupa max. 15 osób, wymagana znajomość angielskiego na poziomie C1): cz. 1 „Odkodować Szekspira” – prolog „Romea i Julii” oraz monolog Hamleta (akt IV, scena IV); cz. 2 – indywidualna praca nad wybranym przez uczestnika sonetem lub monologiem (do przygotowania wcześniej)
- 15.00–18.00 – warsztaty dla pozostałych uczestników: Mateusz Matyszkowicz, „Nowożytne rozumienie tragiczności a filozofia klasyczna”
- 19.00 – „Fedon”, czytanie performatywne
- 20.00 – spotkanie z twórcami i podsumowanie festiwalu
Informacje praktyczne
- Termin: 16–17 października 2026
- Miejsce: Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice
- Wstęp: wolny na wszystkie wydarzenia
- Organizatorzy: Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice, Teatr Klasyki Polskiej
Festiwal jest owocem współpracy instytucji, które połączyła myśl, że do klasyków warto wracać razem. Ma też wyraźnie międzynarodowy charakter, bo idee zapisane w „Fedonie” i w całej klasycznej tradycji nie znają granic. Zapraszamy do Gardzienic, by na nowo się o tym przekonać.
Patronat medialny:
